emiliano-vittoriosi-0n_azcmumcg-unsplash

‘Intern toezicht in het funderend onderwijs’, onderzoek naar kwaliteit en professionalisering

Publicatie:
29 oktober 2020

In de vorige Inzien (15 oktober) hebben we al een aantal conclusies uit het rapport met u gedeeld. In deze Inzien gaan we in op de conclusies over de borging van professionalisering van intern toezicht.

Borging van professionalisering van intern toezicht

Een belangrijke (deel)vraag in dit onderzoek is om de verschillende systematieken van geborgde professionalisering in kaart te brengen en te kijken in hoeverre deze systemen ook van toepassing zouden kunnen zijn op het onderwijs, gelet op verschillende criteria.

Een wet, sectorale code of een landelijke agenda, zoals de werkagenda VO, kan een belangrijke externe ‘driver’ zijn. Een dergelijke verplichting of commitment zet actoren aan om na te denken over vormen van verdere (doorontwikkeling van) professionalisering en daarover ook verantwoording af te leggen. Daarmee is professionalisering echter nog niet geregeld. Onderzoek laat zien dat goede uitvoering van intern toezicht meer vereist dan ‘up-to-date’ kennis. Ook geoefende interactie, geïnternaliseerd rolbewustzijn, en op het juiste moment de juiste vragen stellen en interventies kunnen plegen zijn van belang. Het gaat dan om meer dan de bekwaamheid van individuele toezichthouders. Het gaat om het collectief samenspel tussen bestuurders en toezichthouders, en toezichthouders onderling en de collectieve bekwaamheid om de verschillende rollen als intern toezichthouder goed te kunnen vervullen (werkgever, toezichthouder, sparringpartner) en dit situationeel ook goed kunnen inschatten.

Elementen in een systematiek van geborgde professionalisering

Het rapport beschrijft geen systematiek voor het borgen de professionalisering maar geeft een aantal elementen aan. In hun optiek zullen de stakeholders hieruit een keuze moeten maken.

Bepaling van de norm: meer publiek of privaat (=sector) bepaald
Moet de overheid zich uitlaten over bekwaamheidseisen voor intern toezichthouders of moet dit aan de sector overgelaten worden? Moeten professionaliseringsactiviteiten geregistreerd worden in een ‘nationaal register’ of stelt de sector zelf bijvoorbeeld het participeren in vormen van professionalisering, zoals scholing en visitatie, als lidmaatschapseis? Verloopt handhaving dan via de onderwijsinspectie of via een monitorcommissie van de sector zelf?
Er blijkt weinig draagvlak te zijn voor een systeem via de overheid, teveel regulering. Handhaving via de sector is de lijn die op dit moment praktijk is en effect heeft. Maar er kunnen zeker nog een aantal stappen in gezet worden.

Variatie naar vereisten: meer gedifferentieerd naar schaal of bestuursmodel of generiek
Het onderzoek laat zien dat er verschillen zijn in mate van professionalisering, professionaliseringsactiviteiten en -behoeften naar bestuursvorm en schaal. Een afweging is daarom of in de standaard van gewenste professionalisering onderscheid moet worden gemaakt in de schaal van onderwijsinstellingen. Een tegenargument kan zijn dat voor elke instelling, klein of groot, moet voldoen aan dezelfde wettelijke vereisten van goed intern toezicht. Van elk lid en elk intern toezichthoudend orgaan mag daarom ook verwacht worden dat deze voldoen aan een minimale vorm van professionalisering en mag ook bij de benoeming een bepaalde standaard zoals die is vastgelegd in het competentieprofiel worden verwacht.

Fase: meer bij de werving, selectie en benoeming of bij de na-/bijscholing
Moet de mate van professionaliteit met name of meer dan nu getoetst zou moeten worden bij de werving en benoeming of daarna, bij de bij-/na-/opscholing? Een opvallend kenmerk uit de onderzoeksresultaten is dat een vrij groot percentage van de geënquêteerde intern toezichthouders (30%) geen ‘instapcursus’ of module volgt. Investeren aan de voorkant via startcursussen is nu via de gezamenlijke werkagenda in het vo als streefdoel opgenomen om tot vergroting van rolbewustzijn en rolvastheid te komen.

Inhoud: kennis of meer vaardigheden en houding
Het koppelen van benodigde professionalisering aan de doelstellingen van het intern toezicht en bijvoorbeeld het toezichtkader, of het bewust evalueren van gevolgde professionalisering is geen gemeengoed.
De huidige systemen van professionalisering zoals cursussen/studiedagen, visitaties en zelfevaluaties kunnen zelf ook doorontwikkeld worden. Aan de buitenkant lijken de gevolgde (en gewenste) professionaliseringsmodules met name gericht te zijn op uitbreiding of onderhoud van kennis op een breed terrein. Maar onderzoek laat ook zien dat ervaring opbouwen in reflectie op gedrag, ethische dilemma’s en bespreking van actuele en echte casus (waarom is toen zo gehandeld, wat leren we daaruit?) zeker zo belangrijk is. Hier zou in het aanbod meer aandacht voor kunnen zijn.

Doelgroep: meer op het individu of het collectief
Moeten professionaliseringsactiviteiten zicht richten op het individu, het collectief of een combinatie hiervan?
Een keuze zou zijn bij de benoeming elke toezichthouder te laten voldoen aan het gevraagde competentieprofiel en wellicht aan een eventueel assessment voor geschiktheid. De onderzoekers zien vooralsnog weinig overtuigend bewijs dat een verplichte systematiek, zoals PE-systematiek, meerwaarde oplevert. Collectieve vormen van professionalisering, zoals visitaties, lijken kansrijker in termen van effectiviteit en draagvlak, mits dit proportioneel gebeurt en niet leidt tot een ‘papieren exercitie’.

Ten slotte zou ook in de doelgroepen de functie van voorzitter aparte aandacht verdienen, dit in het verlengde van wat we zien in de huidige specifieke trajecten, trainingsmodules en profielen gericht op het voorzitterschap.

De VTOI-NVTK voelt zicht gesteund met de uitkomsten van dit onderzoek in de keuzes die gemaakt zijn het strategisch beleidsplan 2021-2025. Op 21 september is er een ledenbijeenkomst geweest over de hoofdlijnen van het plan en op 16 november wordt het voorgelegd aan de ALV.

Het volledige onderzoeksrapport is hier te downloaden:

Terug naar de lijst

Onze site maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikservaring. Bekijk onze privacyverklaring.

Sluit melding